My dear, beloved Madziuchna! 

We were very happy with your card. You haven't written to us lately, and although we longed for your letters, each of us understood the reason for your silence. We had cards from Rafał from Amsterdam,[4] he wrote that he was going to England and since then we have no news from him, if not for your card, we would be very anxious about him. So what's up? It's really about time you get down to something and be together. I consider it lucky that you have a sister whom you can survive this period of searching and wandering. As for Raphael, I am only glad that he is a great optimist, does not lose his head and believes in his strength - it is a great gift, may God help him! There is little new to us. The mood at home is quite depressed, Józio[5] works late at night, he looks terrible - his father hasn't earned anything at all lately, somehow all his business has been cut off right away, which is very depressing for him. I walk all day with a pencil in my hand and "count", unfortunately only my bad mood is the result. Maybe the situation will change for the better, otherwise it will have to be remedied somehow (change the flat, dismiss the girls). Honestly, I can tell you that I am very lonely in this respect, I have absolutely no man whom I could honestly consult. Józio is constantly passionate, my father has a strange view of these things (he believes that one cannot live more modestly, with which I personally do not agree at all) and I cannot talk about it with strangers or even with my family, because I always for them to point out that I live beyond their means, it is difficult "Сытый голодного не понимает."[6] a trusted person, and you, Madziuchna, I think you are. And now I'm very interested in Jani. Write a little more about her, what is her mood in, does she have company or does she have "someone"? I am reading your card now, you write that you want to work and help Raf. - you see, this is the most important thing (I think about myself at the moment) God, with what envy I look at women who knew how to become independent, I think about it a lot, I also have some plans, but I must admit that in today's situation it is very difficult. If you would come to us, you would be a very welcome guest with us, I know, after all, that I like you, and this is the most important thing in this case. As for the lessons, languages ​​are taught here quite a lot, but it is a matter of luck and it is difficult to predict anything in advance. I have already written to you about everything. Now I expect letters from you. I kiss you strongly, strongly your 

Fani 

Why is Raf. not writing ???

Łódź, August 12, 1939

My dearest Madziuchna! I received your letter—I’ve read it countless times, for two reasons: *primo*, I admired your wisdom regarding life, and *secundo*, your sincerity, for which I am immensely grateful. One feels so lonely at times that it is comforting to know someone close understands you; by being so open, you proved that you trust me—that you know I love you and am your friend. Although you didn’t tell me anything new, it pained me to hear how much you’ve suffered because of R. Personally, I am very sensitive to such things, so I know that feeling well—and it is not a pleasant one. But I must tell you that I have the impression (and I write this not without reason) that this "romance" has somewhat soured. R is very depressed; in every letter—though lately it’s just been a postcard—he notes how much he suffers from being apart from his family and says he would be happy (he actually uses that word) to be with you again. After all, he doesn’t *have* to write things like that. So, your words are proving true once more: all those flirtations are fleeting, while one’s true haven and friend is one’s wife—it just takes a great deal of strength and nerves to weather this period. Human suffering truly knows no bounds; as if the hard struggle for a livelihood weren't enough, we are also burdened with these kinds of worries—but *c’est la vie*! I cannot forget the conversation I had with R right after he turned down the job in Sosnowiec. R was quite agitated, as many people thought he was acting wrongly; he had said, "Everything could have worked out so simply, but I don't want a simple life at all—I want a complicated one"—and well, he certainly got a complicated one! And what will come of it all? R doesn't want to come back here now, and perhaps he’s right, because life here is very hard. But then again, there are no limits to how bad things can get. I have an acquaintance who was expelled from Vienna[9]; she wanted to get to Palestine—which wasn't easy—and finally managed to board a ship. On the first night, there was a furious storm, and on the second, the ship burned completely, so the passengers—her included—barely managed to reach the shore in lifeboats. The heat was terrible, so everyone was in shorts, with no belongings, no food, and no money. They are currently on the island of Rhodes, starving and writing desperate letters; I read one such letter and felt like we were in paradise—after all, we have a roof over our heads (even if the rent is unpaid), we have food to eat and clothes to wear, and we are together. If one were to always look down, perhaps one would be happy; unfortunately, that is only a fleeting comfort. 

And now, about me. Józio sensed my agitation in my letters (I have no idea what was going on with me back then) and insisted I come visit him for the last few days of his leave, threatening to return home early if I didn't. I didn't really have the money for it, but I managed somehow and went to see him for four days. The weather was beautiful and the company very pleasant; Józio was exceptionally warm towards me, so all that nonsense quickly vanished from my mind. I felt so carefree, so good—I now have the impression that those four days were *the* summer one waits for all year, and the rest counts for nothing. Among others, I met Kal Ist. and her son there; she was very interested in you, and I gave her your address because she wants to write to you. By the way, Kele looks very unwell and complained a great deal; they have many worries because their business has gone bust. 

I received your letter on the day I left, which is why I am only writing now. Józio has recovered well and got some rest. I, meanwhile, have returned to the bills and daily troubles. As I’ve already written to you, Father affects me very badly; the fact that he isn’t earning money is simply killing him (I assure you, he hasn’t heard a single word of reproach from us—what good would that do?). He does nothing but groan and envy people who are dying; these words drive me to fury because I feel that Father... well, he isn’t actually doing that badly yet. Still, I’ve calmed down a bit and feel somewhat lighter—and that’s a good thing! 

Do write, Madziuchna! Kisses, lots of love,

Fania

Give Janka a kiss for me.

Original

Łódź dnia 12/VIII 1939r.

Kochana moja Madziuchno! List Twój otrzymałam – czytałam go niezliczoną ilość razy, a to z dwóch względów: primo, podziwiałam Twoją mądrość życiową, secundo Twoją szczerość, za którą jestem Ci niezmiernie wdzięczna. Człowiek jest coś taki samotny, że przyjemnie jest czuć, ze jest ktoś blisko, kto cię rozumie, swoją szczerością zaś dowiodłaś, ze wierzysz mi, że Cię kocham i jestem Ci przyjacielem. Chociaż nic nowego mi nie powiedziałaś, bolało mnie jednak, że przez R tyle żeś się nacierpiała. Ja osobiście jestem bardzo wrażliwa na takie coś i dlatego dobrze to uczucie znam, nie należy ono do przyjemnych. Ale muszę Ci powiedzieć, że mam wrażenie (ja to piszę nie bez podstaw) że ta sympatia coś się „zepsuła”. R jest bardzo przygnębiony i w każdym liście (dopiero była karta) zaznacza, że bardzo cierpi z powodu rozłąki z rodziną i byłby szczęśliwy (właśnie używa tego wyrazu) gdyby już mógł być z Tobą razem, on przecież nie musi tak pisać. A więc znów sprawdzają się Twoje słowa, że te wszystkie flirty są przelotne, a tą prawdziwą przystanią i przyjaciółką jest jednak żona, trzeba tylko mieć dużo siły i nerwów by ten okres przetrwać. Cierpienia ludzkie naprawdę nie mają granic, mało, że człowiek musi tak ciężko walczyć o byt, to jeszcze potrzebne są tego rodzaju zmartwienia, no ale c’est la vie! Nie mogę zapomnieć rozmowy z R bezpośrednio po tym, jak on odmówił posady w Sosnowcu. R był coś bardzo podniecony, bo wielu ludzi uważało, że on postępuje niesłusznie i powiedział: „wszystko mogło się tak prosto ułożyć, ale ja wcale nie chcę prostego życia, ja chcę skomplikowane” no i ma skomplikowane! I co z tego wszystkiego będzie? Że R teraz nie chce tu wracać, to może i ma rację, bo tu jest bardzo ciężko. Ale swoją drogą i w „źle” nie ma granic. Ja mam znajomą, którą wysiedlono z Wiednia, ona chciała dostać się do Palestyny, nie było to takie proste, nareszcie dostała się na okręt, pierwszej nocy była szalona burza, a drugiej okręt doszczętnie spłonął, tak że pasażerowie, między innymi i ona, z trudem dostali się łodziami na brzeg. Upał był straszny, a więc wszyscy byli w szortach, bez rzeczy, bez jedzenia, bez pieniędzy. Obecnie znajdują się oni na wyspie Rodos, umierają z głodu, piszą rozpaczliwe listy, ja czytałam taki list i miałam wrażenie, że mu jesteśmy w raju – mamy przecież dach nad głową (wprawdzie niezapłacony), mamy co jeść, w co się ubrać i jesteśmy razem. Gdyby człowiek zawsze patrzył tylko w dół, to może byłby szczęśliwy, niestety jest to tylko chwilowa pociecha. 

A teraz co do mnie. Józio wyczytał w moich listach zdenerwowanie (nie mam pojęcia co się wtedy ze mną działo) i kazał mi na te ostatnie parę dni jego urlopu do niego przyjechać, grożąc mi, że w przeciwnym razie on przedwcześnie wróci do domu. Pieniędzy na ten cel wprawdzie nie miałam, ale jakoś sobie poradziłam i pojechałam do niego na 4 dni. Pogodę miałam piękną, towarzystwo bardzo miłe, Józio był dla mnie wyjątkowo serdeczny, to też wszystkie bzdury prędko wywietrzały mi z głowy. Było mi coś tak beztrosko, tak dobrze, że mam teraz wrażenie, że te 4 dni to było to lato, na które się czeka cały rok, a reszta to nic. Między innymi spotkałam tam Kal Ist. z synem, bardzo się Tobą interesowała, dałam jej Twój adres bo chce do Ciebie napisać. A propos Kele bardzo źle wygląda, bardzo się skarżyła, mają dużo zmartwień, bo ich firma „plajtnęła”.

List Twój otrzymałam w dniu mojego wyjazdu, dlatego też dziś dopiero piszę. Józio dobrze się poprawił i odpoczął. Ja znów wróciłam do rachunków i codziennych kłopotów. Jak Ci już pisałam, bardzo źle działa na mnie ojciec, to że on nie zarabia, po prostu go zabija (zapewniam Cię, że od nas nie usłyszał ani jednego słowa wyrzutu, na cóż by to się zdało?). On nie przestaje stękać i zazdrościć ludziom, którzy umierają, mnie te słowa doprowadzają do wściekłości, bo uważam, że ojciec ……….., jeszcze wcale mu nie jest tak źle. Ja jednak trochę się uspokoiłam i jakoś lżej mi jest i to dobre!

Pisz, Madziuchno! Całuję mocno, mocno

Fania

Ucałuj Jankę