My dear, beloved Madziuchna! 

We were very happy with your card. You haven't written to us lately, and although we longed for your letters, each of us understood the reason for your silence. We had cards from Rafał from Amsterdam,[4] he wrote that he was going to England and since then we have no news from him, if not for your card, we would be very anxious about him. So what's up? It's really about time you get down to something and be together. I consider it lucky that you have a sister whom you can survive this period of searching and wandering. As for Raphael, I am only glad that he is a great optimist, does not lose his head and believes in his strength - it is a great gift, may God help him! There is little new to us. The mood at home is quite depressed, Józio[5] works late at night, he looks terrible - his father hasn't earned anything at all lately, somehow all his business has been cut off right away, which is very depressing for him. I walk all day with a pencil in my hand and "count", unfortunately only my bad mood is the result. Maybe the situation will change for the better, otherwise it will have to be remedied somehow (change the flat, dismiss the girls). Honestly, I can tell you that I am very lonely in this respect, I have absolutely no man whom I could honestly consult. Józio is constantly passionate, my father has a strange view of these things (he believes that one cannot live more modestly, with which I personally do not agree at all) and I cannot talk about it with strangers or even with my family, because I always for them to point out that I live beyond their means, it is difficult "Сытый голодного не понимает."[6] a trusted person, and you, Madziuchna, I think you are. And now I'm very interested in Jani. Write a little more about her, what is her mood in, does she have company or does she have "someone"? I am reading your card now, you write that you want to work and help Raf. - you see, this is the most important thing (I think about myself at the moment) God, with what envy I look at women who knew how to become independent, I think about it a lot, I also have some plans, but I must admit that in today's situation it is very difficult. If you would come to us, you would be a very welcome guest with us, I know, after all, that I like you, and this is the most important thing in this case. As for the lessons, languages ​​are taught here quite a lot, but it is a matter of luck and it is difficult to predict anything in advance. I have already written to you about everything. Now I expect letters from you. I kiss you strongly, strongly your 

Fani 

Why is Raf. not writing ???

Łódź, dn. 12 VIII 1939 r.

Kochana moja Madzineczka! List Twój otrzymałam — czytałam go niezliczoną ilość razy, a to z różnych względów; primo, podziwiałam Twoją mądrość i życiową świadomość, Twoją szczerość, za którą jestem Ci niezmiernie wdzięczna. Człowiek jest tak samotny, że przyjemnie jest, gdy ktoś bliski, kto Cię rozumie, znosi Twoje szczerości oraz dowodzi — wierz mi — że Cię kocha i jest Ci przyjacielem. Chociaż nie wszystko mi powierzyłaś, bardzo mnie jednak ujął ten szczery ton listu i jego napięta forma.

Ja, osobiście, jestem bardzo wrażliwa na takie rzeczy i dlatego, o ile dobrze to uczucie znam, nie należy ono do przyjemnych, ale muszę Ci powiedzieć, że mam wrażenie (jeśli to nie bez podstaw), że tę sympatię coś „wypaczyło”. B. jest bardzo przygnębiony i w każdym liście (dopiero była kartka) zaznacza, że bardzo cierpi z powodu rozłąki z wojskiem i gdyby tylko mógł, już byłby z Tobą razem — prawie nie musi nawet pisać.

A więc znów sprawdzają się Twoje słowa, że te wszystkie „flirty” są przelotne, a to prawdziwe przywiązanie i przyjaźń jest jednak czymś trwałym; trzeba dużo siły i umiejętności, by taki okres przetrwać. Cierpienia ludzkie naprawdę nie mają granic, mało jest ludzi, którzy tak silnie walczą o byt.

Z R., bezpośrednio po tym, jak on odmówił posady w Sosnowcu. R. był bardzo podniecony, wielu ludzi uważało, że postępuje nierozważnie, a on powiedział: „Wszystko mogło być tak prosto ułożone, ale ja wcale nie chcę prostego życia, ja chcę skomplikowane i mam skomplikowane”. R. teraz nie chce tu wracać — i może ma rację, bo tu jest bardzo ciężko. A zresztą, przy zamykających się granicach niemieckich…

Mam znajomych, którzy wyjechali do Wiednia i chcieli dostać się do Palestyny — nie było to takie proste. Dostali się wprawdzie na okręt, ale pierwszej nocy była szalona burza, a drugiej okręt doszczętnie spłonął, tak że pasażerowie z trudem dostali się do Triestu. Na brzegu byli w strasznym stanie — wszyscy w szortach, bez koszul, bez jedzenia i bez pieniędzy. Obecnie znajdują się oni na wyspie Rodos, umierają z głodu i piszą rozpaczliwe listy. Czytałam taki list i miałam wrażenie, że my jesteśmy w raju — mamy przecież dach nad głową (wprawdzie nieopłacony), mamy co jeść i w co się ubrać, i jesteśmy razem. Gdyby całe zło było tylko w domu, może byłoby mniej straszne — niestety jest to tylko chwilowa pociecha.

A teraz co do mnie. Józio zauważył w moich listach zdenerwowanie i kazał mi przyjechać do niego na ostatnie dni jego urlopu, grożąc, że inaczej wróci wcześniej do domu. Pieniędzy wprawdzie nie miałam, ale jakoś sobie poradziłam i pojechałam do niego na cztery dni. Pogoda była śliczna, towarzystwo bardzo miłe, Józio był dla mnie wyjątkowo serdeczny, toteż wszystkie zmartwienia wywietrzały mi z głowy. Było mi tak dobrze, że te cztery dni wydają mi się teraz tym prawdziwym latem, na które się czeka cały rok.

Spotkałam tam także Helę B. z synem; bardzo się Tobą interesuje, dałam jej Twój adres, bo chce do Ciebie napisać. A propos Heli — bardzo źle wygląda, bardzo się postarzała, a jej mąż jest bardzo zmartwiony, bo ich firma plajtuje.

List Twój otrzymałam w dniu mojego wyjazdu, dlatego dopiero teraz odpisuję. Żyję spokojnie, ale nie wróciłam jeszcze do codziennych kłopotów. Jak Ci już pisałam, bardzo źle działa na mnie ojciec — nie zarabia i popadł w złe nałogi (a przecież nie usłyszał od nas ani jednego słowa wyrzutu — czy to by coś dało?). On jednak chce pracować i coś sobie narzucić; kiedyś musi się zmienić, choć jego słowa doprowadziły mnie do wściekłości, bo uważałam, że wcale nie jest mu tak źle.

Ja jednak trochę się uspokoiłam i jakoś lżej mi jest — i to dobrze.

Ściskam Cię, Madzineczko, całuję Cię mocno.
Twoja
Fania

Ucałuj Janka.

ENGLISH (parallel translation)

Łódź, August 12, 1939

My dearest Madzineczka,

I received your letter — I have read it countless times, for many reasons. First, I admired your wisdom and your awareness of life, your sincerity, for which I am deeply grateful. A person is so lonely that it is a comfort when someone close — someone who understands you — accepts your honesty and proves, believe me, that they love you and are your friend. Although you did not confide everything to me, I was nevertheless deeply moved by the sincere tone of your letter and its emotional intensity.

Personally, I am very sensitive to such things, and although I know this feeling well and it is not a pleasant one, I must tell you that I have the impression (if not without reason) that this affection has somehow been “distorted.” B. is very depressed and in every letter (there was just a card recently) emphasizes how much he suffers because of the separation from the army, and that if he could, he would already be with you — he hardly even needs to write.

So once again your words prove true: all these “flirtations” are fleeting, while true attachment and friendship are something enduring; one must have great strength and resilience to endure such a period. Human suffering truly has no limits, and few people struggle so fiercely for existence.

As for R., right after he refused a position in Sosnowiec, he was very agitated. Many people thought he was acting imprudently, but he said: “Everything could have been arranged so simply, but I do not want a simple life — I want a complicated one, and I have one.” Now R. does not want to return here — and perhaps he is right, because things are very hard here. And besides, with German borders closing…

I have acquaintances who went to Vienna and tried to reach Palestine — it was not so simple. They did manage to board a ship, but on the first night there was a violent storm, and on the second the ship burned completely, so the passengers barely made it to Trieste. On shore they were in a terrible state — all in shorts, without shirts, without food or money. They are now on the island of Rhodes, starving, writing desperate letters.[9] I read one such letter and felt that we are in paradise — we at least have a roof over our heads (even if unpaid), something to eat, something to wear, and we are together. If all suffering were only within the home, it might be less terrible — but this is only a fleeting consolation.

And now about me. Józio noticed the tension in my letters and insisted I come to him for the last days of his leave, even threatening to return home early if I did not. I had no money, but somehow I managed and went to him for four days. The weather was beautiful, the company delightful, and Józio was exceptionally kind to me — all my worries simply vanished. Those four days now seem to me like the true summer one waits for all year.

I also met Hela B. there with her son; she is very interested in you, and I gave her your address because she wants to write to you. As for Hela — she looks very unwell, has aged a great deal, and her husband is deeply worried, as their business is collapsing.

I received your letter on the day of my departure, which is why I am only replying now. I am living calmly, though I have not yet returned to everyday troubles. As I have already written, my father affects me very badly — he does not earn anything and has fallen into bad habits (and yet he has not heard a single word of reproach from us — would that even help?). Still, he wants to work and impose something on himself; perhaps one day he must change, although his words drove me to anger, because I felt things were not nearly as bad for him as he claimed.

But I have calmed down somewhat, and I feel lighter now — and that is good.

I embrace you, my dear Madzineczka, and kiss you warmly.
Yours,
Fania

Kiss Janka for me.